Transplantacje

Być może na tym etapie, bądź w przebiegu choroby będą Państwo skonfrontowani z koniecznością przeprowadzenia przeszczepienia szpiku kostnego lub komórek macierzystych krwi. Poniżej odnajdą Państwo podstawowe informacje dotyczące przeszczepienia komórek macierzystych. W przypadku konieczności pozyskania dalszych informacji, możemy zapewnić Państwu kontakt z właściwymi ekspertami.

Przeszczepienie komórek macierzystych
Przeszczepienie komórek macierzystych wykonywane jest u pacjentów, u których zdiagnozowano złośliwe schorzenie układu krwiotwórczego. Do schorzeń tych należą różne formy białaczki lub chłoniaki (u dzieci oraz u dorosłych) jak również ciężka niedokrwistość aplastyczna, wrodzone wady układu immunologicznego (tylko u dzieci), jak również różne choroby krwinek czerwonych. Najczęściej przeszczepienia komórek macierzystych wykonuje się w przypadkach różnych form białaczki.

 

W przypadku białaczki dochodzi do niekontrolowanego namnażania się krwinek białych. Krwinki te nie potrafią spełniać swoich funkcji polegających na zwalczaniu infekcji. Co gorsza przez swoje ciągłe niepohamowane namnażanie wypierają one inne absolutnie ważne dla życia składniki krwi. Są nimi czerwone krwinki odpowiedzialne za transport tlenu, jak również płytki krwi, zwane trombocytami, które nieodzowne są dla procesu krzepnięcia krwi oraz skurczu naczyń krwionośnych. Bez interwencji lekarskiej pacjent nie jest w stanie przeżyć.

 

 

 

Warunki konieczne dla przeszczepienia komórek macierzystych
Czy dany pacjent faktycznie może zostać dopuszczony do przeszczepienia komórek macierzystych uzależnione jest od lekarza oraz rodzaju, a takżę stopnia choroby i formy, w jakiej pacjent się znajduje. Pierwszym warunkiem niezbędnym do wykonania przeszczepienia komórek macierzystych jest oczywiście założenie, że udało się odnaleźć dawcę z niemalże identycznymi antygenami. Poszukiwania rozpoczynają się najpierw wśród członków rodziny. Gdy w rodzinie nie ma zgodnego genetycznie dawcy, wówczas poszukiwany jest tzw. dawca niespokrewniony.

W celu uzyskania pewności o odnalezieniu odpowiedniego dawcy przeprowadzane są badania krwi pacjenta oraz dawcy, wykonywane w tym samym laboratorium, w tych samych warunkach; wszystko to w celu potwierdzenia typizacji.

 

 

Przygotowanie do przeszczepienia
Na około dwa tygodnie przed przeszczepieniem pacjent przyjmowany jest do szpitala. Po zakończeniu wszystkich koniecznych badań rozpoczyna się faza przygotowawcza przed transplantacją komórek macierzystych. W tym celu pacjent umieszczany jest na około siedem do dziesięciu dni przed przeszczepieniem na oddziale transplantologicznym. W tym czasie leczeniu chemoterapią oraz / lub napromieniowaniem całego ciała, poddawany jest jego wadliwie funkcjonujący układ krwiotwórczy. Celem tego działania jest zniszczenie wszystkich dotkniętych schorzeniem komórek oraz stłumienie sytemu obronnego, aby uniknąć sytuacji, w której nowo zaistniałe - przetransportowane komórki mogłyby zostać odrzucone.

 

Jako, że po przeszczepieniu pacjent dysponuje tylko ograniczoną ilością sił ochronnych, faza przygotowania musi odbywać się w wyizolowanych - sterylnych pomieszczeniach. Tylko w ten sposób można zapewnić bezpieczeństwo oraz uchronić pacjenta przed zagrażającą życiu infekcją. W tym stadium zabiegu pacjent bez komórek macierzystych dawcy ma minimalne szanse na przeżycie.

"Godzina zero"
W dniu przeszczepienia, zwanym także "godziną zero" pacjentowi przebywającemu w sterylnej sali przetaczane są drogą dożylną komórki macierzyste.

Przeszczepienie powinno być wykonane możliwie w czasie nie przekraczającym 48 godzin po pobraniu komórek macierzystych dawcy. Dzień ten świętowany jest później przez wielu pacjentów jak dzień ponownych urodzin.

 

Co takiego dzieje się podczas przeszczepienia i jakiego rodzaju komplikacje mogą wystąpić? 

 

W jaki sposób dokonuje się przetoczenia komórek macierzystych do organizmu pacjenta?
Przetoczenie komórek macierzystych dawcy odbywa się w podobny sposób do transfuzji krwi - na drodze dożylnej. Przetransportowane komórki macierzyste rozprowadzane za pośrednictwem krwiobiegu po całym organizmie i rozsiewane w przestrzeniach kostnych pacjenta. Tam rozpoczyna się także proces tworzenia nowych, zdrowych komórek krwi. W trakcie pierwszych dwóch, trzech tygodni po przeszczepieniu pacjent pozostaje na oddziale transplantologicznym z powodów bezpieczeństwa oraz ochrony przed niepożądaną infekcją. Po zwiększeniu się ilości komórek krwi może dojść do reakcji odrzucenia przeszczepu przez biorcę. Wtedy pacjent musi zostać poddany leczeniu farmakologicznemu.

 

Jakie są pierwsze oznaki powodzenia oraz sukcesu transplantacji komórek macierzystych?
Po około dwóch do czterech tygodni widoczne są pierwsze oznaki tego, czy nowe komórki macierzyste spełniają swoje zadania oraz czy tworzą zdrowe krwinki.. Kontrola odbywa się na podstawie informacji o zmianie ilości zawartych krwinek w krwi. Jeśli w widoczny sposób ciągle wzrasta ilość białych oraz czerwonych krwinek, jak również płytek krwi, wówczas zwiększa się także szansa na drugie życie dla pacjenta.

 

Jakiego rodzaju komplikacje mogą wystąpić u pacjenta?
Najczęstszymi komplikacjami występującymi w trakcie trwania fazy przygotowawczej są działania uboczne chemoterapii, czy też związane z oddziaływaniem napromieniowania ciała nudności i wymioty. W okresie na krótko po transplantacji istnieje podwyższone ryzyko infekcji, ponieważ organizm pacjenta został osłabiony podczas fazy przygotowania, a odbudowanie pierwotnej odporności następuje bardzo powoli. Niestety w niektórych przypadkach wystąpić mogą także nawroty, które spowodowane są niekompletnym zniszczeniem komórek nowotworowych. Oznacza to, że po przeszczepieniu może dojść w każdym momencie do ponownego rozprzestrzenienia się białaczki w organizmie. Po przeszczepieniu może także dojść do sytuacji, w której nowe komórki macierzyste nie tolerują tkanek ciała pacjenta i w efekcie prowadzi to do reakcji odwrotnego odrzucenia, co jest bardzo złożoną komplikacją (choroba przeciwko gospodarzowi (Graft-versus-Host-Disease, GvHD). W sytuacji, gdy komórki macierzyste dawcy nie przyjęły się, bądź dochodzi do nawrotu choroby, dawca może być ponownie zapytany o to, czy deklaruje swą gotowość do dalszego oddania komórek macierzystych.

 

Czy wraz z komórkami macierzystymi dawcy mogą zostać przeniesione choroby dawcy?
Pomimo kosztownej, wymagającej wysokiego nakładu pracy typizacji tkanek w okresie przeszczepienia może dojść do reakcji odwrotnego odrzucenia (GvHD) u pacjenta. Reakcje te przybierają różną intensywność i mogą być leczone farmakologicznie. Choroba przeciwko gospodarzowi (GvHD) nie ma żądnego związku z tym, że komórki macierzyste dawcy nie były w porządku. Nie jest dokońca zbadane jakie,czynniki prowadzą do choroby przeciwko gospodarzowi (Graft-versus-Host-Krankheit (GvHD). Reakcje odrzucenia tolerowane są przez lekarzy, ponieważ za ich pośrednictwem zwalczane są w organizmie ewentualnie pozostałe komórki białaczki (efekt antybiałaczkowy).

 

Jak się czuje pacjent po powrocie do domu?
Wielu pacjentów po wyjściu ze szpitala prowadzi zupełnie normalne życie. Na początku muszą oni jednak przestrzegać kilku reguł. Pacjent nie powinien przebywać w tym okresie w dużych skupiskach ludzi; w ten sposób eliminuje ryzyko wywołania infekcji. U wielu pacjentów obserwuje się długo utrzymujące się reakcje odrzucenia, tj. np: wysypki, wypadanie włosów, zahamowana produkcja śliny oraz spowolnione działanie gruczołów łzowych.

 

Co się dzieje, gdy nie udało się znaleźć właściwego dawcy?
W tym przypadku powinno się spróbować innych metod, zabiegów oraz form pomocy. W zależności od indywidualnego obrazu schorzenia stosuje się chemioterapię lub promieniowanie. U wielu pacjentów przeszczepienie komórek macierzystych jest jedyną metodą rokującą na polepszenie ich stanu zdrowia oraz wyleczenie.

Jakie wysokie szanse na wyzdrowienie ma się dzięki zabiegowi przeszczepienia komórek macierzystych?
Od około 40 - 80 procent przeszczepień komórek macierzystych kończy się sukcesem. Indywidualne czas życia po przeszczepieniu uzależniony jest w poszczególnych przypadkach od wieku oraz stanu zdrowia pacjenta, jak również czasu, w którym był on wykonany, przyczyny dla której dokonywano transplantacji oraz ewentualnie zaistniałych w trakcie leczenia komplikacji.