Wirusowe zapalenie wątroby typu C, wywoływane przez wirusa HCV, to zakaźna choroba przenoszona przez kontakt z krwią, stosunki płciowe oraz drogą okołoporodową. Z uwagi na często bezobjawowy przebieg, diagnostyka Pacjentów jest utrudniona. Jak więc rozpoznać WZW C i w jaki sposób należy je leczyć?
Przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu C jest zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV). Podobnie jak inne wirusowe zapalenia wątroby, również WZW C przebiega z pojawieniem się zmian martwiczo-zapalnych w obrębie wspomnianego organu. Wyróżnia się ostrą oraz przewlekłą postać WZW typu C.
Rezerwuarem HCV jest człowiek. Najczęstszą drogą zarażenia się wirusem jest kontakt z krwią nosiciela. Może się to zdarzyć zarówno podczas zabiegów i procedur medycznych (operacji, transfuzji krwi, pobierania krwi i innych), jak i estetycznych – przy wykonywaniu tatuażu, piercingu, procedur z zakresu kosmetologii. Ogólnie rzecz biorąc, do zakażenia może dojść wszędzie tam, gdzie skóra lub błona śluzowa z przerwaną ciągłością ma kontakt z krwią/narzędziem zawierającymi wirus. Drogi szerzenia się wirusa to także droga płciowa (niebezpieczne są zwłaszcza stosunki niezabezpieczone prezerwatywą) oraz okołoporodowa (gdy noworodek zaraża się od matki).
Najbardziej narażone na zakażenie WZW typu C są osoby, które:
Szacuje się, że na świecie około 1,4% osób przechodzi aktywne zakażenie WZW C (w Europie odsetek ten jest niższy i oscyluje w okolicach 1%). W Polsce natomiast dane mówią o obecności aktywnego zakażenia u około 0,5% populacji. Należy jednak zaznaczyć, że diagnozuje się – w przybliżeniu – jedynie około 30% przypadków, z uwagi na wysoką częstotliwość bezobjawowego przebiegu choroby.
W większości przypadków przebieg wirusowego zapalenia wątroby jest bezobjawowy (z tego względu wielu Pacjentów nie otrzymuje diagnozy). Jeśli jednak symptomy się pojawią, przypominają objawy w przebiegu WZW A oraz WZW B. Obejmują one bóle brzucha, nudności oraz wymioty, a także szybką męczliwość, pogorszenie samopoczucia, a niekiedy również rozwój żółtaczki z towarzyszącym jej uporczywym świądem skóry. Dodatkowo u niektórych Pacjentów obserwuje się ból mięśni i stawów – jeszcze przed wystąpieniem objawów właściwych.
Okres wylęgania choroby (a więc czas od zakażenia do pojawienia się ewentualnych objawów) waha się od 15 do aż 160 dni (przy czym szacuje się, że średnia wynosi około 50 dni). Całkowita eliminacja wirusa następuje w od 15 do 50% przypadków – dotyczy to w większości Pacjentów doświadczających objawowego przebiegu ostrej postaci WZW C. U pozostałych osób rozwija się postać przewlekła choroby, która nie daje praktycznie żadnych dolegliwości oprócz pogorszenia samopoczucia, spadku nastroju oraz ogólnego zmęczenia.
Diagnostyka WZW C obejmuje kilka etapów. Składają się na nią:
Oprócz powyższych lekarz może zalecić również inne badania i testy – w tym badania obrazowe (na przykład USG jamy brzusznej) czy badania inwazyjne (w tym biopsję wątroby).
Zarówno w przypadku ostrej, jak i przewlekłej postaci wirusowego zapalenia wątroby typu C, podstawą terapii jest wdrożenie zasad zdrowego stylu życia. Chorzy muszą wyeliminować spożywanie alkoholu, a także zaprzestać palenia papierosów, ponieważ zarówno alkohol, jak i nikotyna negatywnie wpływają na wątrobę, przyczyniając się do postępowania zwłóknienia tego organu aż do marskości, a także do zwiększenia ryzyka zachorowania na raka wątrobowokomórkowego. Oprócz tego Pacjenci z WZW C muszą dbać o zdrową dietę, składającą się w odpowiednich proporcjach z węglowodanów, białek i tłuszczy, kontrolować wskaźnik BMI i ewentualnie dążyć do jego regulacji, jeśli jest zbyt wysoki. Dodatkowo osoby z WZW C powinny pamiętać o dostarczaniu do organizmu odpowiedniej ilości wody, ponieważ sama choroba stanowi czynnik ryzyka odwodnienia. Takie postępowanie ma za zadanie wsparcie organizmu w regeneracji oraz zwalczaniu wirusa.
Oprócz powyższych, w leczeniu WZW typu C stosuje się leki przeciwwirusowe (z grupy DAA, czyli o bezpośrednim działaniu przeciwwirusowym – direct-acting antivirals), a także rybawirynę. Leki te wykazują wysoką skuteczność w eliminacji wirusa oraz w ograniczaniu ryzyka wystąpienia powikłań (w tym marskości i raka wątrobowokomórkowego). Sama terapia trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy i powinna być prowadzona w schemacie ustalonym przez lekarza oraz pod jego kontrolą. W jej trakcie oraz do kilku miesięcy po zakończeniu zarówno mężczyźni, jak i kobiety powinni stosować skuteczną antykoncepcję. Możliwe jest całkowite wyleczenie chorego – nowoczesne leki, wdrożone od razu po wykonaniu diagnozy, wykazują niemal 100% skuteczności w eliminacji wirusa z organizmu.
Powikłania WZW C dotykają najczęściej osoby cierpiące na postać przewlekłą tej choroby. Ich ryzyko jest większe u Pacjentów spożywających alkohol i palących papierosy, z nieuregulowaną cukrzycą oraz nadciśnieniem, zbyt wysoką masą ciała, a także u osób po 40. roku życia. Do najczęściej występujących powikłań należy marskość wątroby. Szacuje się, że u od 3 do 5% chorych w ciągu 20 lat od zachorowania rozwija się rak wątrobowokomórkowy. Pozawątrobowe powikłania WZW C to przede wszystkim powikłania nerkowe (w tym zapalenia nerek), powikłania hematologiczne, skórne, neurologiczne i reumatologiczne.
Niestety, nie ma szczepionki przeciwko WZW C. Profilaktyka tego schorzenia powinna więc opierać się na wzmożonej higienie i zapewnieniu jak najwyższych standardów sanitarno-medycznych – zarówno ze strony Pacjentów, jak i medyków czy przedstawicieli innych zawodów, przy wykonywaniu których istnieje możliwość lub dochodzi do przerwania ciągłości skóry lub błony śluzowej i kontaktu z krwią. W praktyce oznacza to, że należy unikać sytuacji ryzykownych – do działań zapobiegawczych należy więc stosowanie skutecznej antykoncepcji mechanicznej (zwłaszcza w przypadku jednorazowych stosunków z nieznajomymi), a także sterylizacja narzędzi i stosowanie jednorazowych igieł, strzykawek i innych akcesoriów medycznych, mających kontakt z krwią Pacjenta. Ponadto należy odpowiedzialnie wybierać studia tatuażu, piercingu czy salony fryzjerskie, weryfikując wcześniej panujące tam standardy higieniczne, a w razie jakichkolwiek wątpliwości – zaprzestać korzystania z usługi. Dobrym nawykiem jest także unikanie pożyczania akcesoriów higieny osobistej – w tym ręczników, szczoteczek do zębów, szczotek i grzebieni do włosów.
Obecnie zarejestrowanie osób z potwierdzonym zakażeniem WZW C, lub z wywiadem przebytej WZW-C, w bazie dawców szpiku nie jest możliwe – nawet, jeśli dana osoba została skutecznie wyleczona. W związku z wysoką efektywnością farmakoterapii istnieje jednak szansa, że WMDA (Światowe Stowarzyszenia Dawców Szpiku) zmieni w przyszłości swoje rekomendacje co do rejestracji.
Źródła: