Właściwe odżywianie osób z nowotworami krwi

 

Nowotwory układu krwiotwórczego są bardzo zróżnicowaną grupą chorób o różnym stopniu nasilenia, dynamice rozwoju i szansie wyzdrowienia. Wiele z nich, np. ostra białaczka szpikowa czy niektóre chłoniaki to choroby agresywne, wymagające intensywnego leczenia. Inne, np. przewlekła białaczka szpikowa, będą natomiast przebiegać łagodnie, co pozwala na zastosowanie niższych dawek leków. 

Postępowanie terapeutyczne w nowotworach krwi najczęściej składa się z kilku etapów, a niekiedy konieczne jest przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT- hematopoietic stem cell transplantation). Stosowane w tym celu leki chemioterapeutyczne, w połączeniu czasem z napromienianiem całego ciała, mają wysoką skuteczność działania. Jednocześnie powodują wiele efektów ubocznych, których nasilenie jest uzależnione od czasu, dawki oraz rodzaju stosowanego leku. Jednym z efektów działania chemioterapeutyków jest uszkadzanie poza komórkami nowotworowymi także zdrowych komórek organizmu, które ulegają szybkim podziałom – są to poza komórkami krwi także komórki naskórka czy nabłonka, który wyścieła m.in. przewód pokarmowy. Rodzaj wybranej terapii będzie zatem wpływał na zaawansowanie negatywnych objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności i biegunki, jak również na możliwość wchłaniania i trawienia posiłków.

Powikłania po przeszczepie komórek

W związku z tym, że stosowane przed zabiegiem przeszczepienia macierzystych komórek krwiotwórczych dawki leków są bardzo wysokie, stopień uszkodzenia nabłonka przewodu pokarmowego zwykle także jest duży. Stąd też wczesny okres po przeszczepieniu to z reguły najtrudniejsza i najbardziej niebezpieczna dla chorych część procesu terapeutycznego HSCT. W tym okresie może bowiem wystąpić:​

  1. Toksyczne uszkodzenie przewodu pokarmowego
  2. mogące skutkować zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej i/lub jelit (tzw. mucositis), które objawia się dużą bolesnością i utrudnionym bądź uniemożliwionym przełykaniem pokarmów stałych, a nawet płynów oraz obniżeniem zdolności do trawienia i wchłaniania pokarmu.

  3. Wysokie ryzyko zakażeń
  4. spowodowane przejściowo znacznie obniżoną odpornością, stąd też we wczesnym okresie po HSCT konieczna jest szczególna ochrona przed zakażeniami i stworzenie pacjentowi warunków minimalizujących ryzyko ich powstawania poprzez m.in. zachowanie rygorystycznych zasad higieny żywności i żywienia oraz właściwy dobór produktów i potraw, podawanych choremu.

  5. Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi
  6. która może występować w dwóch głównych postaciach: ostrej (aGvHD) i przewlekłej (cGvHD) i obejmować różne narządy, w tym jelita, płuca czy skórę. W razie pojawienia się ostrego GvHD z zajęciem jelit, głównym problemem żywieniowym staje się uporczywa i niekiedy bardzo obfita biegunka, która może szybko doprowadzić do odwodnienia, licznych niedoborów składników pokarmowych i pogorszenia stanu odżywienia. W takiej sytuacji oprócz leczenia immunosupresyjnego, konieczne jest także intensywne leczenie żywieniowe, a niekiedy żywienie drogą dożylną. W przypadku postaci przewlekłej GvHD, która dotyczy późniejszego okresu po HSCT (>100 dni od przeszczepienia), u niektórych pacjentów mogą dominować takie dolegliwości utrudniające odżywianie jak: suchość w jamie ustnej, zaburzenia odczuwania smaku i zapachu czy też przewlekła biegunka.

Dieta przy chemioterapii

Wobec tak wielu czynników wpływających negatywnie na możliwości dostarczenia i wchłaniania składników odżywczych u pacjentów poddawanych chemioterapii w przebiegu białaczki i innych nowotworów krwi, a szczególnie tych po zabiegu przeszczepienia macierzystych komórek krwiotwórczych, należy szczególnie zadbać o prawidłowy dobór diety już od momentu rozpoznania choroby, poprzez wszystkie etapy terapii, aż do pełnej regeneracji organizmu.

 

Przechowywanie żywności z zachowaniem zasad higieny:


Bibliografia:

  • Evert S. Chapter 7. Nutrition. Blood and Marrow Transplant Handbook. Maziarz RT, Slater S (eds.). Springer Science LLC 2011, p: 63-70.
  • Muscaritoli M, Grieco G, Capria S, Iori AP, Rossi FF. Nutritional and metabolic support in patients undergoing bone marrow transplantation. Am J Clin Nutr 2002 Feb;75(2):183-90.
  • Barrera R. Nutritional support in cancer patients. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2002 Sep-Oct;26 (5 Suppl):S63-71.