Czynnik wzrostu (G-CSF) – co to jest i jak go podawać?

Dowiedz się, jak przebiega mobilizacja macierzystych komórek krwiotwórczych oraz czy jest bezpieczna dla Dawcy.

Najważniejsze informacje o czynniku wzrostu kolonii granulocytarnych (G-CSF):

• Czynnik wzrostu kolonii granulocytarnych, skrótowo – czynnik wzrostu, to glikoproteina stymulująca produkcję i dojrzewanie komórek progenitorowych i białych krwinek w szpiku.
• G-CSF podaje się w celu mobilizacji krwiotwórczych komórek macierzystych ze szpiku do krwi obwodowej, aby następnie pobrać je w procesie aferezy.
• Czynnik wzrostu podaje się w formie zastrzyków podskórnych, zazwyczaj przez 5 dni.
• Zastrzyki można wykonywać samodzielnie w domu po przeszkoleniu przez personel medyczny.
• G-CSF jest stosowany od wielu lat zarówno u pacjentów jak i u dawców szpiku, a jego profil bezpieczeństwa jest dobrze poznany. Najczęstsze skutki uboczne podczas przyjmowania czynnika wzrostu to: bóle kostno-stawowe czy mięśniowe, bóle głowy, objawy grypopodobne, stan podgorączkowy. Są one najczęściej łagodne i ustępują po zakończeniu procedury. Objawy można łagodzić stosując standardowe leki przeciwbólowe.

Czym jest czynnik wzrostu G-CSF?

Czynnik wzrostu G-CSF (Granulocyte Colony-Stimulating Factor) to glikoproteina, która jest wytwarzana w wielu tkankach, głównie przez monocyty i makrofagi, a także komórki podścieliska jam szpikowych, celem stymulacji szpiku kostnego do produkcji i uwalniania do krwi obwodowej granulocytów (neutrofilów).

Mobilizacja komórek: po co stosuje się czynnik wzrostu przed pobraniem macierzystych komórek krwiotwórczych?

Pobranie krwiotwórczych komórek macierzystych z krwi obwodowej musi być poprzedzone etapem mobilizacji, czyli przemieszczenia tych komórek ze szpiku do krwi obwodowej [1]. W warunkach fizjologicznych ich ilość we krwi jest niska, a celem mobilizacji jest zwiększenie ich produkcji w szpiku oraz uwolnienie do krwiobiegu, skąd mogą zostać pobrane.

Najczęściej wykorzystuje się w tym celu czynnik wzrostu granulocytów (G-CSF), który podawany jest w formie podskórnych zastrzyków. Jest to białko regulujące namnażanie i dojrzewanie komórek krwiotwórczych w szpiku.

Zastrzyki mogą być wykonywane w warunkach domowych, zgodnie z instruktażem pielęgniarki – samodzielnie przez pacjenta lub przy wsparciu osoby bliskiej.

Warto przeczytać: Pobranie komórek macierzystych z krwi obwodowej

Możliwe objawy po podaniu czynnika wzrostu

Część Dawców po podskórnych iniekcjach czynnika wzrostu może odczuwać objawy grypopodobne, tj. umiarkowane bóle kości, stawów i mięśni. Spodziewanymi objawami mogą być także:

• stan podgorączkowy lub gorączka,
• zmęczenie, osłabienie, zwiększona senność,
• bóle głowy,
• nudności,
• biegunka.

Symptomy te są naturalną reakcją organizmu, która ustępuje samoistnie lub po zastosowaniu podstawowych leków przeciwzapalnych czy przeciwgorączkowych. Aby zmniejszyć dolegliwości bólowe można zażyć paracetamol lub ibuprofen (wcześniej należy zapoznać się z ulotką leku oraz stosować je zgodnie z zaleceniami). W razie wystąpienia niepokojących objawów, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Jak wykonać zastrzyk na pobudzenie szpiku kostnego?

Obecnie stosowane są różne preparaty czynnika wzrostu granulocytów, a igły i sposób podawania mogą się różnić w zależności od leku. Podczas badania wstępnego personel medyczny ośrodka pobierającego przedstawia Dawcy dokładną instrukcję dotyczącą podawania zastrzyków. Pierwszą iniekcję może wykonać personel medyczny w Ośrodku Pobrania lub innej placówce medycznej.

Podawać lek można także samodzielnie w domu, nie trzeba w tym celu zostawać w szpitalu lub zgłaszać się na wizyty w przychodni lub ośrodku pobierającym komórki. Jeśli Dawca zdecyduje się na samodzielne wykonywanie zastrzyków, zaleca się, aby robił je w obecności drugiej osoby – dla poczucia komfortu i bezpieczeństwa.

Czy zastrzyki przed oddaniem szpiku bolą?

Zastrzyki z G-CSF stosowane przed oddaniem komórek macierzystych są zazwyczaj mało bolesne. Samo wkłucie przypomina zwykły zastrzyk podskórny i może powodować uczucie krótkotrwałego ukłucia lub lekkie pieczenie. Ból jest zwykle niewielki, jednak każdy organizm może zareagować inaczej.

Co dzieje się po mobilizacji? Afereza komórek macierzystych

Afereza to, najprościej mówiąc, odseparowanie krwiotwórczych komórek macierzystych z krwi obwodowej. W praktyce, podczas pobrania, tworzy się z użyciem sprzętu do aferezy zamknięty obieg – na obu rękach Dawcy znajdują się odpowiednie wkłucia dożylne. Krew, wypływająca z jednej ręki, trafia do separatora, gdzie oddzielane są krwiotwórcze komórki macierzyste i umieszczane w specjalnym worku, a reszta wraca do Dawcy drugim dojściem dożylnym.

Moment pobrania komórek macierzystych a stosowanie G-CSF

Pobranie komórek macierzystych poprzez aferezę rozpoczyna się zazwyczaj w 5 dobie od rozpoczęcia stosowania czynnika wzrostu. Liczba krwiotwórczych komórek macierzystych po mobilizacji może być różna u poszczególnych Dawców. Od tego, ile krwiotwórczych komórek udało się zebrać w pierwszym zabiegu aferezie, będzie zależało, czy trzeba wykonać drugą aferezę następnego dnia [2].

Ciekawostka: W 90% przypadków pojedynczy zabieg aferezy jest wystarczający, aby uzyskać wystarczającą liczbę komórek dla Pacjenta do transplantacji [4).

Po zakończonym pobraniu krwiotwórcze komórki macierzyste transportowane są do kliniki, w której leczony jest Pacjent i następuje ich przeszczepienie. Pobranie krwiotwórczych komórek macierzystych z krwi obwodowej nie wymaga podawania znieczulenia.

Co ważne, Dawcy nie muszą być hospitalizowani całodobowo ani w czasie podawania czynnika wzrostu, ani w czasie aferezy – nawet jeśli wymaga ona np. dwukrotnego pobrania, odbywającego się dzień po dniu. Dawca nie musi być wtedy w szpitalu i może nocować w hotelu – koszty pobytu pokrywa Fundacja DKMS.

Może Cię zainteresować: Rodzaje aferez. Kiedy się je stosuje?

Natalia oddała komórki macierzyste potrzebującemu przeszczepienia Pacjentowi.

Czy czynnik wzrostu jest bezpieczny dla Dawcy?

Czynnik wzrostu granulocytów (G-CSF) jest od wielu lat powszechnie stosowany w hematologii, zarówno u pacjentów, jak i u zdrowych dawców komórek macierzystych. Preparat ten jest naturalnym odpowiednikiem białka występującego w organizmie człowieka i odpowiada za pobudzanie produkcji białych krwinek w szpiku kostnym. U Dawców stosuje się go krótkotrwale, aby zwiększyć liczbę komórek macierzystych we krwi i umożliwić ich pobranie.

Podawanie G-CSF odbywa się po przeszkoleniu przez personel medyczny, zgodnie z ustalonymi procedurami. Dawcy są wcześniej kwalifikowani i monitorowani, co dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo całego procesu.

Chcesz pomóc? Rozważ dołączenie do bazy Dawców szpiku

Rejestracja jako potencjalny Dawca to prosty krok, który może kiedyś uratować czyjeś życie. Cały proces jest bezpieczny, dobrze zorganizowany i nie wymaga dużego wysiłku.

Na początku wypełniasz krótki formularz i zamawiasz pakiet rejestracyjny lub zapisujesz się w wybranym punkcie. Następnie pobierasz wymaz z wewnętrznej strony policzka i odsyłasz próbkę do analizy. Na tej podstawie określane są Twoje cechy układu zgodności tkankowej.

Przyda Ci się: Jak zarejestrować się przez internet jako potencjalny Dawca szpiku?

Najczęściej zadawane pytania o czynnik wzrostu G-CSF

Dlaczego Dawca musi otrzymać G-CSF przed pobraniem komórek macierzystych?

Dawca musi otrzymać G-CSF, ponieważ czynnik wzrostu mobilizuje komórki macierzyste ze szpiku do krwi obwodowej. Dzięki czemu ich liczba jest wystarczająca do pobrania i przeszczepienia. Bez tego procesu pobranie byłoby mało efektywne.

Czy można przyjmować G-CSF w domu?

Tak. Zastrzyki podawane są podskórnie i można je wykonywać samodzielnie w domu po odpowiednim przeszkoleniu, najlepiej w obecności drugiej osoby dla zwiększenia bezpieczeństwa.

Jak długo po podaniu G-CSF utrzymują się objawy uboczne?

Po podaniu G-CSF łagodne objawy, takie jak bóle kości czy stan podgorączkowy, ustępują zwykle po kilku dniach po zakończeniu przyjmowania leku. Symptomy można łagodzić lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi.

Źródła:

[1] Hematologia, Bezpieczeństwo dawców krwiotwórczych komórek macierzystych, Jan Styczyński, t. 3, nr 1, s. 58-65, 2012 r.

[2] Tamże.

[3] Autoprzeszczepienie szpiku: przygotowanie, terapia indukująca, mobilizacja i pobranie komórek, https://hematoonkologia.pl/informacje-dla-chorych/aktualnosci/id/8269-autoprzeszczepienie-szpiku-przygotowanie-terapia-indukujaca-mobilizacja-i-pobranie-komorek (dostęp: 17.03.2026 r.)

[4] https://karger.com/tmh/article/51/6/414/908220/Single-Apheresis-Session-on-the-4th-Day-of (dostęp: 17.03.2026 r.)