Pobranie komórek macierzystych

Rodzaje aferez. Kiedy się je stosuje?

Afereza jest procedurą pozwalającą na pobranie od Pacjenta krwi oraz usunięcie z niej konkretnego składnika (osocza, krwinek białych, czerwonych lub innych elementów morfotycznych). Aferezę wykorzystuje się przy pobieraniu materiału przeszczepowego od Dawców, jak i w celach terapeutycznych.

Co to jest afereza?

Afereza (określana również mianem aferezy terapeutycznej czy też hemaferezy) to zabieg, dzięki któremu możliwe jest odseparowanie poszczególnych elementów morfotycznych krwi czy osocza z krwi pełnej. Procedurę tę wykorzystuje się do leczenia chorób, których przyczyną są nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania jednego z elementów ludzkiej krwi, a także przy uzyskiwaniu materiału biologicznego od Dawcy dla Biorcy, potrzebującego przetoczenia konkretnego składnika krwi (a nie krwi pełnej).

Aferezy dzieli się na poszczególne rodzaje, a w tym:

  • cytaferezy, w ramach których izolowane są poszczególne komórki krwi (w tym płytki krwi, krwinki białe i czerwone, ale również krwiotwórcze komórki macierzyste);
  • plazmaferezy, czyli procedury, w ramach których usuwa się z krwi pełnej osocze lub jedynie niektóre jego składniki.

Rodzaje aferezy

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej, aferezy ogólnie dzieli się na cytaferezy oraz plazmaferezy. W tych grupach również obecne są poszczególne rozróżnienia.

Cytaferezy dzieli się na:

  • leukaferezy, w ramach których izoluje się krwinki białe (tutaj wyróżnia się kolejny podział na granulocytaferezę i limfocytaferezę, polegające kolejno na izolacji z krwi pełnej granulocytów i limfocytów);
  • erytrocytaferezy – wyodrębnianie z krwi pełnej erytrocytów (krwinek czerwonych);
  • trombocytaferezy – izolacja trombocytów (płytek krwi);
  • procedurę izolacji komórek macierzystych.

Plazmaferezy dzieli się z kolei na:

  • plazmaferezę leczniczą, polegającą na usunięciu z organizmu Pacjenta osocza zawierającego czynniki chorobotwórcze oraz przetoczeniu mu płynów zastępczych (albuminy i inne);
  • plazmaferezę selektywną (inaczej – infuzyjną), polegającą na filtracji usuniętego z krwi osocza na tak zwanych kolumnach adsorpcyjnych, by pozbyć się niepożądanych składników, a następnie znów połączyć tak przygotowane osocze z krwią i przetoczyć je do Pacjenta.

Warto również wspomnieć, że plazmaferezę, ze względu na technikę wykonywania, dzieli się na plazmaferezę manualną oraz automatyczną:

  • plazmafereza manualna nie jest dostatecznie efektywnym i skutecznym zabiegiem, z uwagi na usuwanie małych ilości osocza z krwi. Polega ona na pobraniu krwi od Pacjenta, odizolowaniu osocza, a następnie przetoczeniu krwi zawierającej jedynie elementy morfotyczne;
  • plazmafereza automatyczna odbywa się za pomocą specjalnego urządzenia – separatora komórkowego, dzięki któremu możliwe jest pobieranie dużych ilości osocza oraz jednoczesne zastępowanie pobranego materiału substancjami analogicznymi: krystaloidami, albuminami, osoczem pozyskanym od Dawcy.

Każdy rodzaj z opisanych powyżej aferez może być stosowany zarówno w procedurach leczniczych (u chorych), jak i też dla pozyskiwania komórek lub składników osocza od zdrowych Dawców dla chorych, w celu przygotowania preparatów krwiopochodnych.

Kiedy stosuje się aferezy?

Aferezy stosuje się głównie w postępowaniu terapeutycznym i leczniczym różnych chorób – w tym w leczeniu nowotworów czy schorzeń autoimmunologicznych. I tak:

  • plazmafereza lecznicza może być stosowana jako leczenie z wyboru w niektórych chorobach – w tym w zespole Goodpasture’a z przeciwciałami przeciwbłonowymi czy w zespole Guillain-Barré. Jako leczenie wspomagające plazmafereza wdrażana jest z kolei przy układowym zapaleniu naczyń czy też w niektórych przypadkach szpiczaka mnogiego, kiedy ilość białka monoklonalnego w surowicy stanowi zagrożenie dla życia chorego.
  • erytrafereza lecznicza wykorzystywana jest w leczeniu czerwienicy prawdziwej, nadkrwistości wtórnej i w innych, określonych wskazaniach medycznych;
  • trombocytafereza lecznicza znajduje zastosowanie w terapii znacznej trombocytozy (towarzyszącej przykładowo nadpłytkowości samoistnej) i w innych sytuacjach klinicznych;
  • leukafereza lecznicza stosowana jest, gdy liczba leukocytów jest bardzo wysoka (przekraczająca setki tysięcy) i jednocześnie powoduje objawy leukostazy (rodzaj zaburzenia krążenia krwi zagrażający życiu Pacjenta).

Aferezy u osób zdrowych w celu pozyskiwania preparatów krwiopochodnych:

  • plazmafereza – kiedy potrzebne są składniki osoczowe (czynniki krzepnięcia, białka, immunoglobuliny lub samo osocze);
  • erytrocytaferezy, trombocytaferezy – w celu przygotowania preparatów (koncentratów) czerwonokrwinkowych lub płytkowych od dawców krwi (KKCz – koncentrak krwinek czerwonych, KKP – koncentrat krwinek płytkowych) w celach transfuzji chorym wymagającym uzupełnienia braku (niedokrwistości, małopłytkowości, zabezpieczenia do zabiegów chirurgicznych);
  • leukafereza – u Dawców krwiotwórczych komórek macierzystych (czyli dawców szpiku), u dawców granulocytów lub limfocytów.

Warto dodać, że pomimo teoretycznego, szerokiego zastosowania plazmaferezy u Pacjentów, wciąż istnieje niewiele badań w pełni potwierdzających jej skuteczność. Należy zaznaczyć, że efekty takiego leczenia zależą przede wszystkim od czasu wdrożenia terapii (powinno się zrobić to jak najwcześniej po rozpoznaniu choroby i stwierdzeniu możliwości przeprowadzenia plazmaferezy). Schorzenia, w których omawiana metoda przynosiła efekty i jest rekomendowana przez stanowiska naukowe do jej wdrażania w terapii, to między innymi wspomniane już zespoły Goodpasture oraz Guillain-Barre, ale również choroba Wilsona, zakrzepowa plamica małopłytkowa i inne.

Powikłania po zabiegu aferezy

Mimo, iż afereza jest bezpiecznym zabiegiem medycznym, to podobnie jak przy każdej innej procedurze medycznej, mogą wystąpić po niej powikłania i reakcje niepożądane. Ich nasilenie i rodzaj zależą przede wszystkim od tego, jakie elementy krwi były usuwane z krwi pełnej.

Wśród powikłań wyróżnia się między innymi:

  • powikłania powiązane bezpośrednio z zabiegiem oraz z reakcją stresową, a w tym: osłabienia i omdlenia przy spadku hemoglobiny, nudności, wymioty, tachykardia, bladość powłok skórnych, zaburzenia oddychania;
  • powikłania anafilaktyczne/reakcje alergiczne w postaci pokrzywki skórnej, świądu czy też wzrostu temperatury ciała;
  • powikłania związane z wkłuciem obwodowym lub centralnym (wkłucia centralne u Dawców są wykonywane niezmiernie rzadko), a w tym: krwiaki, krwotoki, lokalne infekcje, zakrzepica żylna;
  • powikłania powiązane z zaburzeniem gospodarki wodno-elektrolitowej, a w tym: hipokalcemia (niedobór wapnia), zawroty głowy, skurcze mięśni, mrowienia twarzy i/lub kończyn, suchość w ustach i inne.

Warto tutaj dodać, że stosowane podczas zabiegu środki przeciwzakrzepowe również mogą wywołać reakcje niepożądane i przyczynić się do powstawania krwiaków w miejscu wkłucia. Dodatkowo afereza czasowo wpływa na osłabienie odporności organizmu Pacjenta, dlatego po zabiegu należy zachować ostrożność w kontaktach z osobami chorującymi na infekcje sezonowe i inne choroby wirusowe.

Źródła:

Podobne artykuły