Choroba Hashimoto – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Hashimoto – co to jest?

Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (AZT, choroba Hashimoto) jest przewlekłym schorzeniem, w którego przebiegu dochodzi do uszkodzenia tarczycy oraz rozwoju niedoczynności tego organu. Dzieje się tak na skutek patologicznych procesów zachodzących w układzie immunologicznym, wskutek czego dochodzi do produkcji przeciwciał skierowanych przeciwko własnej tarczycy. Co istotne, choroba Hashimoto może rozwijać się latami bez objawów, prowadząc w efekcie do znacznego uszkodzenia tarczycy oraz stopniowego zmniejszania zdolności tego gruczołu do produkcji swoistych dla niego hormonów.

Choroba Hashimoto: zachorowania. Ile osób cierpi na przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy?

W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby przypadków zachorowań na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Część źródeł podaje, że szacunkowa zapadalność wynosi od 0,3 do 1,5 przypadków na 1000 osób, natomiast wiele badań wskazuje, że obecnie częstość występowania choroby Hashimoto może wynosić nawet od 7,5% do aż 11,4% (na obszarach o niskich i średnich dochodach).

Kobiety chorują znacznie częściej, niż mężczyźni (według różnych źródeł proporcja wynosi 7-10:1). Dodatkowo większą zapadalność obserwuje się u przedstawicieli rasy białej (w stosunku do Afroamerykanów i Azjatów), a także u osób po 60 roku życia (choć oczywiście nie oznacza to, że choroby Hashimoto nie diagnozuje się także u osób w średnim wieku czy u dzieci). Zwiększone ryzyko zachorowania na AZT dotyczy pacjentów, u których występują inne choroby autoimmunologiczne (w tym cukrzyca typu 1, celiakia, bielactwo, reumatoidalne zapalenie stawów i inne) i/lub osób, u których w rodzinie diagnozowano przypadki Hashimoto.

AZT Hashimoto – przyczyny rozwoju choroby

Niestety, podobnie jak w przypadku wielu innych chorób autoimmunologicznych, nie ustalono do tej pory konkretnej i bezpośredniej przyczyny powstania omawianego schorzenia. Wiadomo natomiast, jakie czynniki biorą udział w patogenezie Hashimoto. Wyróżnia się wśród nich:

• czynniki genetyczne. Tak jak zostało to już wspomniane – większe ryzyko wystąpienia Hashimoto dotyczy osób pochodzących z rodzin, w których diagnozowano już tę chorobę. Co więcej, naukowcy zdefiniowali konkretne polimorfizmy ludzkich genów i antygenów, które zwiększają ryzyko AZT (są to między innymi antygeny HLA, CTLAA-4 czy gen PTPN22 i inne);
• czynniki środowiskowe. Zalicza się do nich między innymi palenie tytoniu, przebyte zakażenia wirusowe i bakteryjne, ekspozycję na środki chemiczne (w tym na ftalany czy środki zmniejszające palność), a także zaburzenia składu mikrobiomu;
• dietę uwzględniającą nadmierne spożycie jodu lub nadmierną suplementację jodu.

Objawy Hashimoto u kobiet i mężczyzn – na co zwrócić uwagę?

Tak jak zostało to już wspomniane powyżej – choroba Hashimoto ma charakter przewlekły, a nierzadko również postępujący (zwłaszcza przy braku diagnozy i interwencji medycznej). W jej przebiegu u pacjentów mogą pojawiać się wole (stan, w którym tarczyca ulega powiększeniu), a także zmniejszenie objętości tarczycy (mówimy wówczas o postaci zanikowej). U niektórych osób objętość tarczycy pozostaje prawidłowa.

W przebiegu autoimmunologicznego zapalenia tarczycy spowolnieniu ulegają przemiany metaboliczne, co może przełożyć się na wystąpienie takich objawów jak:

• zwiększenie masy ciała (również bez jednoczesnej zmiany diety);
• ogólne uczucie osłabienia organizmu i ciągłego zmęczenia, zwiększona męczliwość i niska tolerancja wysiłku fizycznego;
• utrudniająca codzienne funkcjonowanie senność, zaburzenia koncentracji i pamięci, niemożność skupienia się (wyzwaniem może stać się praca umysłowa);
• uczucie zimna (dotyczy to przede wszystkim rąk i stóp), pojawiające się zazwyczaj po południu oraz wieczorem;
• zaparcia, rzadsze wypróżnianie się, bóle w dole brzucha;
• u kobiet: zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia cyklu menstruacyjnego (zazwyczaj skrócenie cyklu), obfite i nierzadko bolesne miesiączki, trudności z zajściem w ciążę i w donoszeniu ciąży (niepowodzenia położnicze);
• u mężczyzn: spadek libido, problemy ze wzwodem.

Oprócz powyższych symptomów, w badaniach laboratoryjnych u pacjentów z Hashimoto często obserwuje się podwyższone stężenie cholesterolu, a także niedokrwistość.

Objawy Hashimoto: twarz i skóra

Choroba Hashimoto w swoim przebiegu bardzo często daje objawy dotyczące kondycji skóry, ale również wyglądu twarzy i ciała. Wśród nich wyróżnia się:

• suchość skóry, aż do jej nadmiernego rogowacenia (które najintensywniej przebiega zazwyczaj na łokciach i kolanach);
• bladość i „niezdrowy” koloryt cery – u wielu pacjentów przybiera ona żółtawy odcień;
• tak zwany obrzęk śluzowaty – jest to obrzęk podskórny, w wyniku którego następuje widoczne „pogrubienie” rysów twarzy (obrzęk ten pojawia się często również na powiekach czy w obrębie rąk);
• nadmierne wypadanie włosów – aż do ich widocznego przerzedzenia, łamliwość włosów i w części przypadków – wypadanie brwi oraz rzęs.

Choroba Hashimoto: objawy neurologiczne

W przebiegu choroby Hashimoto może dojść do występowania objawów neurologicznych, obejmujących:

• tak zwane parestezje – czyli dziwne dla pacjentów odczucie o różnym charakterze – czasem w postaci kłucia i „wbijania igieł”, czasem – pieczenia i mrowienia, a w jeszcze innych wypadkach – drętwienia i chwilowego wrażenia utraty czucia;
• mononeuropatie – czyli uszkodzenia pojedynczych nerwów lub ich konkretnych grup. Do tego typu dolegliwości zaliczamy między innymi zespół cieśni nadgarstka, mononeuropatię nerwu promieniowego, łokciowego lub strzałkowego.

Choroba Hashimoto - objawy hematologiczne

Przy chorobie Hashimoto mogą występować także zaburzenia w układzie krwiotwórczym, często związanym też z procesami autoimmunologicznymi, spowolnieniem metabolizmu.

Najczęstszym objawem jest niedokrwistość, przede wszystkim z niedoboru żelaza (pogorszenie przyswajania i metabolizmu żelaza), ale także z niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego. Chorobie Hashimoto może towarzyszyć np. choroba Addisona-Biermiera, prowadząca do autoimmunologicznego zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka i niedoboru witaminy B12.

U chorych na Hashimoto czasem można także obserwować zaburzenia w układzie leukocytów (białych krwinek), przede wszystkim leukopenię (obniżenie liczby białych krwinek), a czasami łagodną limfocytozę (wzrost liczby limfocytów) oraz wynikające z nich zaburzenia odporności. Poza tym może także występować małopłytkowość, zwłaszcza autoimmunologiczna.

Hashimoto: objawy kardiologiczne

U pacjentów z chorobą Hashimoto obserwuje się także objawy kardiologiczne i związane z dysfunkcjami układu sercowo-naczyniowego (występują one zwłaszcza w przypadku osób, u których nie zostało wdrożone właściwe leczenie, a niedoczynność tarczycy stale postępuje). Objawy te to między innymi:

• zmniejszenie rytmu zatokowego, rozwój niewydolności skurczowej oraz rozkurczowej serca (zaburzenia rytmu serca);
• miażdżyca – pojawiająca się na skutek charakterystycznego dla pacjentów z AZT podwyższonego poziomu cholesterolu;
• rozwój choroby niedokrwiennej serca;
• spowolnienie tętna.

Choroba Hashimoto: objawy psychiczne

Objawy psychiczne w chorobie Hashimoto mogą obejmować:

• złe samopoczucie psychiczne, pogorszenie nastroju, anhedonię, utajoną (subkliniczną) lub też jawną depresję;
• zaburzenia koncentracji i uwagi, trudność w skupieniu się, zaburzenia pamięci (pacjenci odczuwają wyraźne trudności zwłaszcza w przypadku pracy umysłowej lub wyzwań edukacyjnych – jeśli uczęszczają do szkoły);
• wahania nastroju, labilność (niestabilność) emocjonalną, trudności z opanowaniem emocji (czasem eskalujące do rozwinięcia się choroby afektywnej dwubiegunowej czy psychozy paranoidalnej);
• bardzo rzadko: otępienie oraz śpiączkę.

Diagnostyka Hashimoto – jakie badania na Hashimoto wykonać?

W przypadku podejrzenia choroby Hashimoto, na samym początku pacjent musi zostać poddany badaniom krwi w zakresie funkcji tarczycy (badania te może zlecić specjalista, ale również lekarz rodzinny). W badaniach uwzględnia się poziom TSH (hormonu tyreotropowego, wydzielanego przez przysadkę mózgową i „zawiadującego” pracą tarczycy), a także poziom hormonów produkowanych przez samą tarczycę (FT4 – tyroksyny oraz FT3 – trójjodotyroniny).

W dalszym postępowaniu, w celu ustalenia prawidłowego rozpoznania (uwzględniającego diagnostykę różnicową) Pacjent może zostać poddany:

• badaniu krwi, obrazującemu poziom przeciwciał przeciwtarczycowych obecnych w surowicy – w tym przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG) oraz przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO);
• badaniu USG tarczycy, obrazującym zmiany strukturalne zachodzące w gruczole (w tym jego powiększenie, zmniejszenie, wzrost guzków);
• biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej – zwłaszcza przy podejrzeniu rozwoju nowotworu.

Hashimoto a prawidłowe TSH

U niektórych Pacjentów, zwłaszcza w początkowej fazie choroby (gdy sam gruczoł tarczycy nie jest jeszcze zmieniony chorobowo), można obserwować wartość TSH kształtującą się w obrębie normy. Jeśli jednak inne parametry tarczycowe są nieprawidłowe, a dodatkowo osoba zgłaszająca się do lekarza skarży się na objawy wskazujące na niedoczynność tarczycy, należy pogłębić ewentualną diagnostykę w celu potwierdzenia lub wykluczenia choroby Hashimoto (prawidłowe TSH nie jest wystarczające do wykluczenia schorzenia).

Leczenie Hashimoto: jak przebiega?

Leczenie Hashimoto polega przede wszystkim na przyjmowaniu lewotyroksyny – czyli syntetycznego preparatu, naśladującego działanie naturalnego hormonu, wpływającego na funkcjonowanie tarczycy. Dawka leku jest każdorazowo ustalana przez lekarza, a celem ewentualnych modyfikacji tejże dawki jest normalizacja poziomów hormonów tarczycy oraz przywrócenie jej prawidłowej pracy.

Dla powodzenia terapii niezwykle istotna jest dyscyplina pacjenta w zakresie przyjmowania leków. Lewotyroksyna powinna być zażywana codziennie rano, najlepiej o tej samej godzinie, na 30 do 60 minut przed pierwszym posiłkiem. Na początku kontrole leczenia mogą odbywać się często – co kilka tygodni – i uwzględniają badanie poziomu TSH u pacjenta (w dniu badania nie należy jednak przyjmować lewotyroksyny). Gdy zarówno dawka, jak i wyniki badań konkretnej osoby zostaną ustabilizowane, kontrole mogą odbywać się rzadziej – raz na pół roku lub nawet raz na rok.

Warto tutaj dodać, że wsparciem leczenia będzie wdrożenie odpowiednich nawyków żywieniowych, a także równoległe leczenie chorób towarzyszących (na przykład miażdżycy, nadciśnienia czy cukrzycy). Pacjenci z ciężką i zaawansowaną chorobą Hashimoto i jednocześnie z poważnymi chorobami (na przykład chorobami serca) mogą być kierowani do leczenia szpitalnego.

Choroba Hashimoto: czy można całkowicie wyzdrowieć?

Całkowite wyzdrowienie nie jest możliwe – choroba autoimmunologiczna nie ustępuje i wymaga przewlekłego leczenia – przede wszystkim suplementacji hormonu tarczycy. Odpowiednio dawkowane leki i dobrze kontrolowana choroba powodują, że objawy przeważnie ustępują i nie mają istotnego znaczenia w codziennym funkcjonowaniu.

Hashimoto a zostanie Dawcą – czy choroba pozwala oddać szpik?

Choroba Hashimoto nie jest przeciwwskazaniem ani do rejestracji w bazie dawców, ani do oddawania komórek krwiotwórczych. Ważne, aby u konkretnej osoby nie występowały inne choroby o podłożu autoimmunologicznym. Podczas kwalifikacji dawcy, status hormonalny tarczycy musi być wyrównany, dlatego zawsze są przeprowadzane badania oceniające stan tarczycy, aby ostatecznie zakwalifikować dawcę do procedury.

Choroba Hashimoto – podsumowanie

Choroba Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, które przebiega z nieprawidłowościami w zakresie pracy tego gruczołu, a także – w przypadku braku leczenia – może skutkować jego zmniejszeniem lub powiększeniem. Pacjenci cierpiący na AZT odczuwają wiele różnych objawów – od przyrostu masy ciała i powstawania obrzęków, poprzez złe samopoczucie, senność, ciągłe zmęczenie oraz problemy ze skupieniem uwagi i zapamiętywaniem, aż po problemy z funkcjonowaniem układu pokarmowego, sercowo-naczyniowego, krwiotwórczego czy neurologicznego.

Wczesne rozpoznanie choroby Hashimoto pozwala wdrożyć skuteczne leczenie farmakologiczne oraz zapobiec skutkom postępu choroby – w tym dalszej degradacji samej tarczycy. Do badań pozwalających wykryć nie tylko chorobę Hashimoto, ale również inne schorzenia tarczycy, należą między innymi badania laboratoryjne krwi (w tym badania hormonu przysadki mózgowej, hormonów produkowanych przez tarczycę i poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych), a także – w uzasadnionych przypadkach – USG tarczycy oraz biopsja cienkoigłowa.

Dobrze kontrolowana choroba Hashimoto nie wyklucza dawstwa szpiku.

Źródła:

• https://www.synevo.pl/akademia-zdrowia/hashimoto/ (dostęp: 24.02.2025).
• https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/77782,choroba-hashimoto-co-to-objawy-badania-leczenie (dostęp: 24.02.2025).
• https://www.termedia.pl/poz/Prof-Anna-Poplawska-Kita-o-chorobie-Hashimoto,36019.html (dostęp: 24.02.2025).
• https://www.gov.pl/web/wsse-wroclaw/hashimoto---dieta-i-zdrowy-styl-zycia-przy-autoimmunologicznym-zapaleniu-tarczycy (dostęp: 24.02.2025).
• https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-tarczycy/azt-typu-hashimoto-wystepowanie-i-rozwoj-choroby-czesc-1/ (dostęp: 24.02.2025).
• https://www.dkms.pl/dawka-wiedzy/o-rejestracji/niedoczynnosc-tarczycy-oraz-hashimoto-wobec-dawstwa-szpiku (dostęp: 24.02.2025).
• Luty J., Bryl E., Choroba Hashimoto — aspekt genetyczny i środowiskowy, Forum Medycyny Rodzinnej tom 11, 2017
• https://diag.pl/pacjent/artykuly/hashimoto-jakie-badania-nalezy-wykonac-aby-zdiagnozowac-lub-skontrolowac-te-chorobe/#2-Hashimoto-objawy (dostęp: 24.02.2025).
• https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/45223/42499 (dostęp: 24.02.2025).
• https://www.mp.pl/endokrynologia/wytyczne/309775,choroba-hashimoto-etiologia-rozpoznanie-i-leczenie-na-podstawie-aktualnych-danych-naukowych (dostęp: 24.02.2025).