Łuszczyca – objawy, przyczyny i leczenie

Czy chorując na łuszczycę możesz zostać dawcą szpiku?

Łuszczyca – co to za choroba?

Łuszczyca to przewlekła choroba, która wbrew mitom i stereotypom – ma charakter ogólnoustrojowy (a nie jedynie miejscowy) i nie jest zakaźna. Jej najczęściej diagnozowana postać to łuszczyca zwykła (pospolita). Dotyczy ona około 90% chorych i czasem określana jest również mianem łuszczycy skóry lub łuszczycy plackowatej. W jej przebiegu obserwuje się powstawanie zmian skórnych o charakterystycznym wyglądzie, wynikających z nieprawidłowo zintensyfikowanego procesu rogowacenia naskórka. Szacuje się, że w Polsce omawiane schorzenie dotyka około 3% populacji.

Ze względu na moment rozpoczęcia choroby (a więc pojawienia się pierwszych objawów), łuszczycę zwyczajną dzieli się na 2 typy:

• łuszczyca typu I – początkowe objawy daje u pacjentów przed ukończeniem 40. roku życia, a często w okresie dziecięcym lub nastoletnim;
• łuszczyca typu II – pojawia się zwykle pomiędzy 5. a 7. dekadą życia, z tego względu bywa nazywana łuszczycą dorosłych.

Co istotne, łuszczyca typu I cechuje się cięższym przebiegiem oraz słabszą reakcją na leczenie niż łuszczyca typu II. Ponadto jej wystąpienie jest silniej skorelowane z czynnikami genetycznymi.

Czy łuszczyca jest dziedziczna?

Odpowiedź na pytanie o to, czy łuszczyca jest dziedziczna, wcale nie jest oczywista. Co do zasady, czynnik genetyczny ma wpływ na zwiększenie ryzyka zachorowania u danej osoby, czyli większą predyspozycję zachorowania, natomiast nie można z całą pewnością stwierdzić, że łuszczyca pojawi się u dziecka, którego rodzice cierpią na omawianą chorobę.

Wynika to z wielogenowego charakteru dziedziczenia łuszczycy, co w praktyce oznacza, że do zachorowania dojdzie wtedy, gdy dana osoba odziedziczy cały zestaw genów, które w korelacji odpowiedzialne są za powstanie choroby (a nie zawsze do tego dochodzi). Zasadne będzie zatem stwierdzenie, że łuszczyca obecna u rodziców, dziadków czy dalszych krewnych, zwiększa ryzyko zachorowania. Potwierdzają to statystyki, wedle których można oszacować to ryzyko:

• jeśli żaden z rodziców nie choruje na łuszczycę, ryzyko wystąpienia tej choroby u dziecka wynosi od 1 do 2%;
• jeśli na łuszczycę choruje jeden rodzic, wówczas ryzyko odziedziczenia jej przez potomstwo wynosi od 10 do 20%;
• jeśli łuszczyca dotyka oboje rodziców, ryzyko rozwinięcia się omawianej choroby u dziecka wzrasta do 50-70%.

Warto również dodać, że nieco ponad 30% pacjentów cierpiących na łuszczycę jest spokrewnionych z innym członkiem rodziny zmagającym się z tą chorobą.

Łuszczyca – objawy. Na co należy zwrócić uwagę i jak wygląda łuszczyca?

Najczęściej występujące objawy łuszczycy powiązane są przede wszystkim z zaburzeniami procesu rogowacenia oraz regeneracji naskórka. W ich następstwie pojawiają się charakterystyczne zmiany, które:

• w najwcześniejszej fazie schorzenia przybierają postać drobnych (o średnicy od kilku milimetrów do 2 centymetrów), czerwonobrunatnych grudek, wyraźnie odgraniczonych od zdrowej skóry. Jest to tak zwany wykwit pierwotny;
• w miarę upływu czasu przyjmują rozwiniętą postać tak zwanych tarczek – są one większe (mają średnicę do kilku centymetrów, mogą zlewać się w większe plamy), różowoczerwone, a oprócz tego pokrywa je blaszka łuszczycowa – czyli przylegająca do ich powierzchni, srebrzysta łuska, po której zdrapaniu odsłania się gładka i błyszcząca skóra (jest to tak zwany objaw świecy stearynowej, ponieważ skóra pod łuską wygląda tak, jakby była pokryta woskiem). Dodatkowo w takiej sytuacji pojawia się kropelkowate, drobne krwawienie (to z kolei objaw Auspitza).

W aktywnej fazie łuszczy obserwuje się również u pacjentów objaw Koebnera, polegający na powstawaniu zmian łuszczycowych w miejscach, w których kilka lub kilkanaście dni wcześniej doszło do zadrapania naskórka. Warto również dodać, że najbardziej charakterystyczne lokalizacje zmian łuszczycowych to kolana i łokcie, owłosiona skóra głowy, okolice kręgosłupa lędźwiowego, a w rzadkich przypadkach – również cała powierzchnia ciała.

Pierwsze objawy łuszczycy: co powinno zaniepokoić?

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej, w pierwszej fazie rozwoju łuszczycy na skórze pojawiają się bardzo drobne zmiany, w postaci wyraźnie odgraniczonych od zdrowej skóry grudek o ciemnym zabarwieniu. Taki objaw, w zestawieniu z wiedzą o występowaniu łuszczycy w rodzinie, powinien zdecydowanie skłonić pacjenta do wizyty u dermatologa.

Łuszczyca – przyczyny rozwoju choroby

Bezpośrednie przyczyny rozwoju łuszczycy nie są niestety poznane (choć oczywiście wciąż pozostają przedmiotem badań). Wiadomo jednak, że istnieją czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia omawianej choroby. Wśród tych czynników wyróżnia się:

• czynniki genetyczne, które zostały już omówione powyżej, w akapicie dotyczącym dziedziczności łuszczycy;
• czynniki immunologiczne, obejmujące zaburzenia w procesie reakcji niektórych komórek układu odpornościowego (na przykład limfocytów T czy też komórek zlokalizowanych w naskórku), biorących udział w odpowiedzi immunologicznej;
• czynniki środowiskowe (czasem określa się je mianem „wyzwalaczy” choroby, ponieważ mogą współwystępować przy pojawieniu się pierwszych objawów łuszczycy lub też poprzedzać przejście ze stanu remisji do fazy aktywnej schorzenia). Mowa tu między innymi o przyjmowaniu niektórych leków (w tym przeciwmalarycznych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, beta-blokerów i innych), a także o infekcjach, stresie, piciu alkoholu i paleniu tytoniu. U kobiet ważnymi czynnikami środowiskowymi są ciąża i poród, a także okres menopauzy.

Rodzaje łuszczycy – odmiana zwykła, krostkowa, stawowa i inne

Łuszczyca ma kilka odmian, które różnią się od siebie zarówno przebiegiem choroby i prezentowanymi przez pacjenta objawami, jak i lokalizacją zmian skórnych i nasileniem symptomów. Wyróżnia się więc:

• łuszczycę zwykła (pospolita), diagnozowaną w większości przypadków. Bywa nazywana również łuszczycą plackowatą, a jej objawy i obraz kliniczny zostały opisane powyżej;
• łuszczycę krostkową, w przebiegu której na skórze obecne są czerwone zmiany, pokryte dodatkowo krostami wypełnionymi treścią ropną (oprócz tego skóra w obrębie tych zmian jest opuchnięta i może być ucieplona). Łuszczyca krostkowa dzieli się na dwa typy – uogólniony oraz miejscowy (zmiany pojawiają się na stopach i dłoniach);
• łuszczycę kropelkową, dla której charakterystyczne są zmiany skórne w postaci drobnych grudek, lokalizujących się na czubku głowy, a oprócz tego – na tułowiu i/lub kończynach. Czynnikiem wyzwalającym w łuszczycy kropelkowej są często infekcje – na przykład bakteryjne infekcje gardła;
• łuszczycę paznokci, w której zmiany dotyczą głównie płytki paznokciowej. Na jej powierzchni pojawiają się bruzdy, a pod płytką obserwuje się zabarwione na żółto plamy. W zaawansowanej postaci choroby paznokcie łuszczą się, dochodzi do onycholizy (oddzielenia się płytki), a także do ich zgrubienia, zmatowienia i zwiększenia kruchości. W łuszczycy paznokci mogą, choć nie muszą, pojawić się również zmiany skórne;
• łuszczycę wysiękową (nazywaną także łuszczycą odwróconą), w przebiegu której zmiany przybierają postać błyszczących, czerwonych plam pokrytych łuską, lokalizujących się w fałdach skórnych (w tym w pachwinach, pod pachami, pod biustem);
• łuszczycę owłosionej skóry głowy, przy której tarczki i plamy o czerwonym zabarwieniu lokalizują się nie tylko na skórze głowy, ale również na skroniach, za uszami, na czole czy na karku. Zazwyczaj zmianom towarzyszy także uporczywy świąd;
• łuszczycę stawową, znaną również pod nazwą łuszczycowego zapalenia stawów (ŁZS). W przebiegu choroby obserwuje się przewlekły stan zapalny stawów, któremu mogą (ale nie muszą) towarzyszyć również opisane powyżej objawy skórne. Schorzenie ma bardziej uogólniony, systemowy charakter, najczęściej dotyka stawy międzypaliczkowe, a czasem zmiany obejmują także płytkę paznokciową;
• łuszczycę erytrodermiczną – to najbardziej uogólniona i cięższa postać łuszczycy, występująca rzadko, ale zajmująca prawie całą powierzchnię skóry, która się robi ogólnie zaczerwieniona, złuszczenie, przebiega często z gorączką i innymi objawami ogólnymi.

Stopnie nasilenia łuszczycy

Stopień nasilenia i zaawansowania klinicznego łuszczycy określa się jako:

• łagodne, kiedy zmiany skórne zajmują < 3% całkowitej powierzchni skóry i są mniej nasilone (BSA – Body Surface Area);
• umiarkowane, kiedy zajęta jest 3-10% skóry, zmiany są bardziej zaawansowane, większe łuszczenie, zajęcie paznokci i pogorszenie jakości życia;
• ciężkie, z zajęciem > 10 % powierzchni skóry, bardziej zaawansowane zmiany, zajęcie stawów, większe ograniczenia w codziennych aktywnościach życiowych.

Diagnozowanie łuszczycy – jak wygląda rozpoznanie choroby?

Diagnostyka łuszczycy jest prowadzona przez dermatologa, który ustala rozpoznanie przede wszystkim na podstawie badania przedmiotowego – a więc dokładnej weryfikacji i oceny charakterystycznych zmian skórnych u pacjenta. Oprócz samego badania, istotny jest także szczegółowy wywiad lekarski, który pozwala zidentyfikować czynniki odgrywające rolę w wywołaniu objawów choroby u konkretnej osoby (specjalista może pytać o przypadki łuszczycy w rodzinie, współistnienie nałogów, doświadczenia położnicze kobiet i inne).

W większości przypadków diagnozę można postawić już na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego i wywiadu prezentowanego przez pacjenta. W sytuacji zaistnienia wątpliwości co do rozpoznania łuszczycy, lekarz może wykonać również badanie dermatoskopowe zmian i/lub biopsję, a co za tym idzie – ocenę histopatologiczną pobranych komórek skóry.

Łuszczyca – leczenie. Na czym polega terapia i jak leczyć łuszczycę?

Niestety, całkowite wyleczenie łuszczycy nie jest możliwe. Głównym celem terapii jest uzyskanie jak najdłuższych okresów remisji schorzenia, a także zapobieżenie ciężkiemu przebiegowi. Oczywiście leczenie uwzględnia również maksymalną poprawę komfortu codziennego życia pacjenta.

Podstawą leczenia łuszczycy jest leczenie miejscowe oraz leczenie ogólne. I tak:

• w leczeniu miejscowym wykorzystuje się preparaty o działaniu przeciwzapalnym i przeciwświądowym, kojącym, ochronnym, a także regulującym proces keratynizacji naskórka i wspierającym złuszczanie. Wśród takich preparatów wyróżnia się formuły keratolityczne, dziegcie, cygnolinę, glikokortykosteroidy, a także analogi witaminy D3; Leczenie miejscowe często jest wystarczające przy łagodnych lub umiarkowanych postaciach zaawansowania łuszczycy.
• w leczeniu ogólnym podejście jest bardziej systemowe, stosuje się zabiegi, procedury i leki poprawiające stan skóry, działające przeciwzapalnie, ograniczające patologiczną reakcję komórek układu immunologicznego i o innych właściwościach. Do tej kategorii zalicza się między innymi kurację retinoidami, czasami glikokortykosteroidy, fotochemoterapię (PUVA) oraz fototerapię, podawanie leków biologicznych i immunosupresyjnych takich jak metotreksat, cyklesporyna A.

Leczenie łuszczycy: domowe sposoby

Domowe sposoby wspierające konwencjonalne leczenie łuszczycy obejmują przede wszystkim właściwą pielęgnację skóry. Powinna ona uwzględniać stosowanie dermokosmetyków z emolientami (zabezpieczającymi skórę przed odparowywaniem wody i nadmiernym jej wysuszeniem), a także produktów zawierających w swoim składzie dziegieć lub siarkę. Oprócz tego u wielu pacjentów dobre efekty przynosi także regularna aplikacja formuł keratolitycznych (na przykład z mocznikiem w odpowiednim stężeniu), które wspierają proces złuszczania zrogowaciałego naskórka.

Łuszczyca a dawstwo szpiku – czy chory może stać się dawcą?

Dawcą można zostać, jeśli zmiany łuszczycowe są ograniczone to skóry i/lub paznokci, o łagodnym nasileniu, stabilne od lat i wymagają jedynie leczenia miejscowego. Łuszczyca o większym nasileniu, postępująca, z zajęciem większej powierzchni skóry, a szczególnie z towarzyszącym zapaleniem stawów, jest przeciwwskazaniem dla bycia dawcą z uwagi na ryzyko, tak u dawcy, jak i chorego oczekującego na przeszczep (zgodnie z najnowszymi zaleceniami WMDA, czyli Światowego Stowarzyszenia Dawców Szpiku).

Sprawdź: Kto nie może być Dawcą Szpiku?

Łuszczyca – podsumowanie

• Łuszczyca jest chorobą przewlekłą, diagnozowaną u około 2% populacji, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń. Na jej rozwój mają wpływ czynniki genetyczne, immunologiczne oraz środowiskowe.
• Łuszczyca nie jest chorobą zakaźną – nie przenosi się między ludźmi.
• Na rozwój schorzenia bądź na zaostrzenie objawów mają wpływ takie czynniki, jak infekcje, silny stres, niektóre rodzaje leków, picie alkoholu i palenie papierosów.
• Diagnostyka łuszczycy przebiega na podstawie obrazu klinicznego obserwowanego u pacjenta. Badaniami stosowanymi w celu potwierdzenia rozpoznania jest badanie dermatoskopowe i, rzadziej, biopsja skóry (nie ma badania krwi potwierdzającego lub wykluczającego łuszczycę).
• U większości pacjentów w leczeniu stosuje się preparaty miejscowe. W ciężkim przebiegu łuszczycy może być konieczne wdrożenie leczenia ogólnosystemowego.
• Dawcą szpiku może być ktoś, u kogo zmiany łuszczycowe są ograniczone jedynie do ograniczonej, małej powierzchni skóry i/lub paznokci, mają łagodne nasilenie, są stabilne od dłuższego czasu i wymagają jedynie okresowego miejscowego leczenia.

Przeczytaj też: Kto może zarejestrować się jako potencjalny Dawca szpiku?

Źródła:

• https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/74363,luszczyca (dostęp: 23.04.2025).
• https://www.gov.pl/web/gis/oswiadczenie-gis-w-sprawie-osob-chorych-na-luszczyce (dostęp: 23.04.2025).
• https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a3659/Zmiany-skorne-w-przebiegu-chorob-ukladu-pokarmowego.html/ (dostęp: 23.04.2025).
• https://www.czytelniamedyczna.pl/610,praktyczne-wskazowki-rozpoznawania-i-leczenia-luszczycy.html (dostęp: 23.04.2025).
• Szepietowski J. i inni, Leczenie łuszczycy – rekomendacje ekspertów Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część II: łuszczyca umiarkowana do ciężkiej, Przegląd Dermatologiczny, 2014