Dieta w niedokrwistości (anemii). Jak podnieść hemoglobinę?

Co warto jeść przy rozpoznaniu anemii, a których produktów lepiej unikać?

Obniżona hemoglobina: z czego może wynikać?

Hemoglobina (Hb) to białko zawarte w erytrocytach, odpowiedzialne za transport tlenu w organizmie. Jej obniżenie prowadzi do niedokrwistości (anemii), której przyczyną mogą być zarówno niedobory pokarmowe, jak i choroby przewlekłe czy utrata krwi. Najczęściej spotykane przyczyny za niskiej hemoglobiny to:

• niedobór żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego – wynikający z diety lub upośledzonego wchłaniania składników odżywczych w przewodzie pokarmowym,
• choroby przewlekłe (np. niewydolność nerek, choroby autoimmunologiczne, nowotwory),
• utrata krwi wskutek krwawień jawnych lub utajonych,
• zwiększone zapotrzebowanie na składniki krwiotwórcze (ciąża, okres intensywnego wzrostu, rekonwalescencja).

Chcesz wiedzieć więcej o tym, jakie znaczenie w układzie krwiotwórczym człowieka ma hemoglobina Przeczytaj: Układ krwiotwórczy człowieka: jak powstaje krew i co produkuje?

Przyczyny niedoboru żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12

Skąd bierze się niedobór żelaza, który może skutkować obniżoną hemoglobiną? Jego najczęstszą przyczyną jest przewlekłe krwawienie, często utajone lub spowodowane obfitymi miesiączkami. Poza tym, niedobór żelaza może być spowodowany przez:

• intensywny krwotok,
• krwiodawstwo,
• niektóre diety (np. wegańską),
• choroby upośledzające przyswajanie żelaza w przewodzie pokarmowym.

Z tą ostatnią przypadłością nierzadko mierzą osoby chore na celiakię, chorobę Leśniowskiego-Crohna, zapalenie błony śluzowej żołądka czy po operacjach wpływających na ciągłość przewodu pokarmowego i jego objętość (np. zabiegach bariatrycznych).

Z kolei z niedoborem kwasu foliowego często zmagają się osoby starsze lub nadużywające alkoholu a także kobiety w ciąży, jeśli go nie suplementują (w ciąży występuje zwiększone zapotrzebowanie na foliany).

W przypadku witaminy B12 najczęstszą przyczyną problemu jest autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka i związana z nim choroba Addisona-Biermera (kiedyś nazywana także niedokrwistością złośliwą), w której dochodzi do wytwarzania przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu Castle’a, czyli glikoproteinie produkowanej przez komórki żołądka i pełniącej kluczową rolę we wchłanianiu witaminy B12.

Niedobory B12 mogą także wynikać z:

• choroby alkoholowej,
• ogólnego niedożywienia,
• diety wegańskiej lub wegetariańskiej,
• zaburzeń wchłaniania tej witaminy,
• choroby Leśniowskiego i Crohna,
• zespołu Zollingera i Ellisona,
• zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego,
• zespołu Imerslunda i Grasbecka,
• niedoboru transkobalaminy.

Dowiedz się również: Czy anemia może być objawem białaczki?

Objawy niedoboru żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12

Typowe objawy niedoboru żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12 to ogólne zmęczenie, któremu towarzyszy brak energii i problemy z koncentracją. Często mogą się pojawiać również:

• zawroty i bóle głowy,
• drętwienie stóp lub dłoni,
• zaburzenia równowagi,
• uczucie duszności,
• przyspieszone i nieregularne bicie serca,
• ból w klatce piersiowej.

Dodatkowo mogą występować dolegliwości związane z chorobą podstawową.

Brak żelaza może objawiać się zwiększoną łamliwością paznokci, nasilonym wypadaniem włosów, suchością skóry, wygładzeniem i pieczeniem języka, pojawieniem się pęknięć w kącikach ust lub łaknieniem nietypowych produktów np. lodu, ziemi, gliny, kredy itp.

Skutki niedoboru żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12

Skutkiem niedoboru witaminy B12 i żelaza może być uczucie zimnych dłoni i stóp, osłabienie siły mięśni i spowolnione ruchy. Długotrwałe niedobory tych składników mogą doprowadzić do zaburzeń pamięci, a nawet demencji lub depresji.

Natomiast niedobór kwasu foliowego jest szczególnie groźny dla kobiet w ciąży z uwagi na jego kluczową rolę w prawidłowym rozwijaniu się ośrodkowego układu nerwowego u płodu. Z uwagi na niewielkie zapasy tej witaminy, które jesteśmy w stanie zgromadzić w organizmie (mniej więcej na 4 miesiące korzystania z niej) kobietom ciężarnym i planującym ciążę zaleca się suplementację kwasu foliowego.

Jak podnieść hemoglobinę? Zalecenia dietetyczne przy niedokrwistości

Dieta w anemii powinna być zbilansowana i zgodna z zasadami Piramidy Zdrowego Żywienia. Odpowiednio ułożona może znacznie wspomóc walkę z za niską hemoglobiną. Zatem co jeść w niedokrwistości, by dodatkowo podnieść hemoglobinę we krwi?

Produkty pochodzenia zwierzęcego w anemii z niedoboru żelaza

Co jeść w anemii, by dostarczyć organizmowi żelazo? Produkty mięsne, a szczególnie czerwone mięso, to źródło dobrze przyswajalnego żelaza hemowego, należy jednak mieć na uwadze zalecenia dietetyczne odnośnie ilości spożycia tego rodzaju mięsa. Bogate w żelazo jest także chude mięso, oraz jaja i ryby. Jeśli chodzi o produkty pochodzenia roślinnego, takie jak np. szparagi, fasola, szpinak, sałata, natka pietruszki czy orzechy – są one także bogatym źródłem żelaza, mówimy jednak w ich przypadku o żelazie niehemowym, którego przyswajalność (na poziomie 2-20 proc.) jest za zdecydowanie niższa niż żelaza hemowego (15-35 proc.) z produktów pochodzenia zwierzęcego.

Produkty bogate w witaminę B6 i B12 a obniżona hemoglobina

W diecie w niedokrwistości nie powinno zabraknąć pełnoziarnistego pieczywa, kapusty, szpinaku, fasolki szparagowej, bananów i orzechów, które są świetnym źródłem witaminy B6. Ta witamina również bierze udział w procesie krwiotworzenia, a tym samym wspiera organizm w walce z problemem obniżonej hemoglobiny.

W procesie namnażania i dojrzewania czerwonych krwinek niezbędna jest także witamina B12. Jest dostarczana niemal wyłącznie przez produkty pochodzenia zwierzęcego takie jak wołowina, wieprzowina, jajka, sery twarogowe czy sery żółte, ponieważ wit. B12 jest produkowana przez bakterie zamieszkujące w organizmach tych zwierząt. Osoby na diecie wegańskiej powinny suplementować witaminę B12, dodatkowo mogą uzupełniać ten składnik w postaci produktów (np. mleka roślinnego) wzbogaconych o witaminę B12.

Kwas foliowy a za niska hemoglobina

Kwas foliowy (witamina B9) odgrywa kluczową rolę w procesie krwiotworzenia, a tym samym: w walce z za niską hemobloginą. Bierze on udział w syntezie DNA i podziałach komórkowych, a tym samym w powstawaniu czerwonych krwinek. Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, w której erytrocyty są większe niż normalnie i nieprawidłowo funkcjonują. Dieta przy za niskiej hemoglobinie powinna więc dostarczać organizmowi również witaminę B9.

Źródła kwasu foliowego w diecie to przede wszystkim:

• warzywa liściaste – np. brokuły, brukselka, kapusta włoska, szpinak, szparagi,
• rośliny strączkowe,
• drożdże,
• produkty pełnoziarniste,
• kiełki pszenicy,
• pietruszka,
• jarmuż,
• papryka,
• maliny,
• kiwi,
• orzechy,
• podroby zwierzęce,
• sery dojrzewające miękkie,
• żółtko jaj.

To też może Cię zainteresować: Rodzaje niedokrwistości i ich przyczyny

Jaka dieta w anemii będzie właściwa? Co jeść?

Jak omówiliśmy powyżej, w przypadku stwierdzenia obniżonej hemoglobiny najważniejsze jest znalezienie przyczyny anemii. To konieczne, aby dobrać odpowiednie metody leczenia, a także zalecenia dietetyczne. Jeśli stwierdza się niedobór żelaza, to podstawą diety jest spożywanie produktów bogatych w żelazo oraz unikanie pokarmów, które zawierają związki hamujące wchłanianie tego pierwiastka. Należą do nich m.i.n. polifenole obecne w zielonej herbacie, kawie soji, fasoli, czy fityniany, które znajdziemy w produktach zbożowych z pełnego przemiału, orzechach, tofu, migdałach itd. Wchłanianie żelaza mogą ograniczać suplementy zawierające magnez czy cynk. Aby przy spożywaniu wymienionych produktów jednocześnie nie upośledzać wchłaniania żelaza, konieczny jest odpowiedni odstęp między zastosowaniem preparatów lub produktów zawierających żelazo, a pokarmami upośledzającymi jego wchłanianie. Odstęp ten powinien wynosić przynajmniej kilka godzin.

W niedokrwistości wskazane jest także unikanie alkoholu, który może zaburzać prawidłową pracę szpiku kostnego i produkcję komórek krwi.

Dieta w anemii i niskiej hemoglobinie u kobiet w ciąży: co jeść?

Obniżenie hemoglobiny często występuje u kobiet w ciąży, z czego w większości przypadków za jej główną przyczynę uznaje się niedobór żelaza. Wynika to z faktu, że w czasie ciąży organizm kobiety wykazuje zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Na początku ciąży żelazo jest niezbędne do prawidłowego rozwoju płodu, z kolei pod koniec ciąży stanowi zabezpieczenie organizmu przed okołoporodową utratą krwi.

Zatem co jeść w przypadku anemii w ciąży? Konieczne jest zastosowanie odpowiednio zbilansowanej diety, wzbogaconej o suplementację. W diecie w niedokrwistości powinny znaleźć się produkty, które zawierają łatwo wchłaniane żelazo np. o chude mięso, ryby, szpinak, buraki czy bób.

Odpowiednia dieta przy niskiej hemoglobinie jest bardzo ważna, szczególnie w ciąży. Nieleczona anemia w ciąży może doprowadzić do przedwczesnego porodu, a w skrajnych przypadkach poronienia.

Dowiedz się więcej o procesie rejestracji w bazie potencjalnych Dawców szpiku. Dołącz do nas już dziś i podaruj komuś drugą szansę na życie!

Jak podnieść hemoglobinę: najczęstsze pytania o dietę w anemii

Czy nadmiar hemoglobiny może być niebezpieczny?

Tak, nadmiar hemoglobiny w organizmie może być niebezpieczny. Zbyt wysoki poziom hemoglobiny może zwiększać lepkość krwi, co sprzyja powstawaniu zakrzepów i zwiększa ryzyko udaru czy zawału serca, a stwierdza się go w przebiegu chorób płuc, serca lub czerwienicy prawdziwej.

Co obniża poziom hemoglobiny we krwi?

Do obniżenia hemoglobiny mogą prowadzić przewlekłe krwawienia (np. z przewodu pokarmowego), obfite miesiączki, niedobory żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12, ale też choroby przewlekłe, stany zapalne, niewydolność nerek czy stosowanie niektórych leków (np. chemioterapii).

Czy z obniżoną hemoglobiną można zostać Dawcą szpiku?

Jednym z podstawowych kryteriów kwalifikacji do bycia dawcą szpiku jest prawidłowy poziom hemoglobiny. Osoby z anemią nie mogą być kwalifikowane do donacji, dopóki ich wyniki nie wrócą do normy.

Czy ciąża wpływa na poziom hemoglobiny?

Tak, w przebiegu ciąży prawidłowej fizjologicznie, stężenie hemoglobiny we krwi spada. Oznacza to, że rozpoznawanie niedokrwistości u kobiet ciężarnych przebiega na podstawie osobnych kryteriów stężenia hemoglobiny. Ponieważ jednak częstym problemem u kobiet w ciąży jest za niski poziom żelaza, nadmierne obniżenie hemoglobiny także może występować. Dlatego też zalecane jest suplementowanie tego składnika, a przede wszystkim dostarczanie go w odpowiednio zbilansowanej diecie dla kobiet w ciąży.

Jakie badania należy wykonać przy nieprawidłowej hemoglobinie?

Podstawowym badaniem w diagnostyce anemii jest morfologia krwi z oznaczeniem hemoglobiny, hematokrytu i liczby krwinek czerwonych. Dodatkowo wykonuje się badanie poziomu żelaza, ferrytyny, witaminy B12, kwasu foliowego oraz liczby retikulocytów. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić gastroskopię, kolonoskopię lub inne badania w kierunku chorób przewodu pokarmowego albo innych schorzeń, których występowanie podejrzewa na podstawie dotychczasowej diagnostyki.

Bibliografia:

1. M. Wiercińska, Hemoglobina – co to, norma, przyczyny zmniejszonego i zwiększonego stężenia hemoglobiny, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/341317,hemoglobina-co-to-norma-przyczyny-zmniejszonego-i-zwiekszonego-stezenia-hemoglobiny, [dostęp:] 30.09.2025
2. D. Wnęk, Witamina B12 – gdzie występuje i jakie są przyczyny nadmiaru i niedoboru tej witaminy, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63297,witamina-b12, [dostęp:] 30.09.2025
3. D. Wnęk, Kwas foliowy i jego znaczenie dla zdrowia, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/157302,kwas-foliowy-i-jego-znaczenie-dla-zdrowia, [dostęp:] 30.09.2025
4. T. Sikorski, E. Marcinkowska-Suchowierska, Problemy hematologiczne u ciężarnych w praktyce lekarza rodzinnego, Borgis – Postępy Nauk Medycznych 5/2010, s. 391-407.