O nowotworach krwi

Białaczka

Białaczka jest nowotworem krwi, który atakuje komórki krwi w szpiku kostnym - zazwyczaj są to białe krwinki.

Ostatnia aktualizacja: 14.05.2021

Przewlekła białaczka szpikowa CML – charakterystyka i objawy

Przewlekła białaczka szpikowa (chronic myeloid leukemia, CML), w przeciwieństwie do białaczek ostrych, charakteryzuje się dość łagodnym, ale długim przebiegiem. Zmiany nowotworowe spowodowane są przez mutację chromosomową. Dwie z dwudziestu trzech par chromosomów w jądrach komórkowych człowieka ulegają błędnej translokacji, co prowadzi do powstania tzw. chromosomu Filadelfia i wadliwego genu. Sprawia on, że komórki krwi z linii leukocytowej (granulocyty) w szpiku kostnym zaczynają się mnożyć w sposób niekontrolowany. Skutkuje to przedostawaniem się do krwi obwodowej zbyt dużej liczby granulocytów.

Etapy rozwoju choroby

Przewlekła białaczka szpikowa rozwija się etapami. Każdy etap ma swoje charakterystyczne cechy i objawy. Początkowo nie są one liczne, lecz wraz z kumulacją niedojrzałych krwinek rozmaite dolegliwości mogą się nasilać, co świadczy o postępie choroby.

W przebiegu omawianego typu białaczki szpikowej wyróżniamy trzy etapy:

  • przewlekły,
  • przyspieszony,
  • blastyczny.

Na szczęście chorobę w przeważającej liczbie przypadków diagnozuje się w pierwszym stadium, kiedy objawy są jeszcze lekkie. Niekiedy jednak zdarza się wykrycie białaczki na zaawansowanym etapie, kiedy jej przebieg przybiera na gwałtowności.

Cechy fazy przewlekłej

Podstawową nieprawidłowością występującą w tej najdłuższej fazie choroby jest przekraczająca normy ilość białych krwinek, nawet jeśli wciąż głównie są to prawidłowo funkcjonujące komórki. Towarzyszą temu różne drobne dolegliwości, takie jak: przewlekłe uczucie zmęczenia, bóle głowy i kończyn. Może także pojawić się powiększenie śledziony (objawiające się dyskomfortem lub bólem w tej części ciała), a także utrata wagi. Podstawowe badanie krwi najczęściej pozwala na wysnucie podejrzenia choroby, a szybkie rozpoczęcie leczenia umożliwia zatrzymanie postępu choroby.

Cechy fazy przyspieszonej

W tym okresie choroba rozwija się szybciej. Postępujący rozrost patologicznych komórek blastycznych sprawia, że przedostają się one ze szpiku do krwi obwodowej. Z czasem śledziona i wątroba zajęte zostają przez chorobę. Symptomy z pierwszej fazy nasilają się, występują nocne poty i silniejsze bóle, a także objawy charakterystyczne dla niedokrwistości (anemii). Anemia, będąca skutkiem niedoboru prawidłowo działających krwinek czerwonych, powoduje bladość skóry i błon śluzowych, ciągłe zmęczenie i apatię oraz duszność i spadek tolerancji wysiłku. Wykrycie białaczki w tej fazie nadal daje spore szanse na skuteczne leczenie, choć rokowania są już nieco gorsze.

Cechy fazy blastycznej

Ten etap choroby odznacza się największą agresywnością. Wówczas białaczka przewlekła zaczyna przypominać postać ostrą. Zmutowane, nowotworowe komórki blastyczne dzielą się wtedy w bardzo szybkim tempie, wypierając pozostałe zdrowe krwinki. Objawia się to częstymi i nawracającymi infekcjami, na które nie działa standardowe leczenie. Ponadto u chorego zdiagnozować można skazę krwotoczną, czyli zaburzenia krzepliwości krwi spowodowane zmniejszoną liczbą płytek krwi. Chorobę na tym etapie zwykle leczy się jak ostrą białaczkę.

Ostra białaczka szpikowa AML - charakterystyka i objawy

Ostra białaczka szpikowa jest nowotworem złośliwym układu krwiotwórczego. Istotą choroby jest zahamowanie dojrzewania i różnicowania komórek prekursorowych szpiku, co spowodowane jest mutacją genetyczną. Niedojrzałe, klonalne (czyli identyczne wobec siebie) komórki nowotworowe, tzw. blasty, kumulują się w szpiku. W normalnych warunkach, takich niedojrzałych komórek w ludzkim organizmie jest niewiele, ale zmiany nowotworowe sprawiają, że blasty rozmnażają się w gwałtowny i niekontrolowany sposób. Zdrowe krwinki zostają stopniowo wypierane przez patologiczne komórki, co w bardzo szybkim czasie powoduje zaburzenia funkcjonowania narządów oraz śmierć.

Ostra białaczka szpikowa stanowi największy odsetek wśród białaczek u dorosłych. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, a średni wiek pacjenta to 65 lat. Wśród dzieci ta odmiana białaczki jest mniejszym zagrożeniem – atakuje ok. 10% młodych pacjentów cierpiących na nowotwory złośliwe.

Szybkie zdiagnozowanie białaczki szpikowej jest bardzo trudne, gdyż większość początkowych objawów jest typowa dla rozmaitych, drobnych, niespecyficznych dolegliwości i infekcji. Należy więc zwrócić szczególną uwagę na współwystępowanie różnych objawów i brak reakcji na zastosowane leczenie.

Najczęstsze objawy

  • Częste i nawracające infekcje wynikające z obniżonej odporności organizmu. W wyniku niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych dochodzi do zaburzenia liczby leukocytów i upośledzenia ich funkcji. Powoduje to nawracające i ciężkie infekcje, które nie reagują na leczenie - np. antybiotykami.
  • Niedokrwistość. Niedokrwistość spowodowana jest spadkiem liczby czerwonych krwinek (wypieranych przez komórki patologiczne), które są odpowiedzialne za transport tlenu po całym organizmie. Objawy to osłabienie, senność, bladość błon śluzowych i skóry, przyspieszona akcja serca, przewlekłe uczucie zmęczenia i ogólny spadek wydolności fizycznej.
  • Zaburzenia krwotoczne, spowodowane niedoborem prawidłowo funkcjonujących płytek krwi (trombocytów) - odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi lub znacznym zmniejszeniem ich liczby. Zaburzenia krwotoczne mogą objawiać się wybroczynami na skórze (zwłaszcza na kończynach), bardzo trudnymi do zatamowania krwawieniami (nawet w przypadku niewielkich urazów), krwawieniem z dziąseł i krwawieniami z nosa, łatwym siniaczeniem i krwawymi plamami pod skórą, a także krwiomoczem.

Do innych niepokojących objawów należą:

  • Silne bóle kostne (rąk, nóg, głowy, stawów)
  • Gorączka i nocne poty
  • Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i dalszych odcinków przewodu pokarmowego.

Utrata apetytu prowadzi między innymi do utraty wagi.

Przewlekła białaczka limfocytowa CLL – charakterystyka i objawy

Przewlekła białaczka limfocytowa jest jednym z częściej występujących rodzajów białaczki u dorosłych - szacuje się, że stanowi 25-30% wszystkich zachorowań tego typu.

Przewlekła białaczka limfocytowa powstaje, gdy dochodzi do niekontrolowanej proliferacji i gromadzenia się we krwi i szpiku kostnym (czasem także w węzłach chłonnych, śledzionie i wątrobie) zmienionych nowotworowo limfocytów - białych krwinek. W miarę postępu choroby zmienione limfocyty wypierają zdrowe krwinki. Przy łagodnym przebiegu choroby czas przeżycia pacjenta wynosi około 10-20 lat. Zdarza się jednak, że białaczka ma agresywny przebieg lub przybiera taką formę z biegiem czasu. Celem leczenia białaczki limfocytowej jest nie tylko spowolnienie jej postępu, lecz także ochrona przed zakażeniami i powikłaniami, które z niej wynikają.

Przyczyny przewlekłej białaczki limfocytowej nie są znane, ale naukowcy przypuszczają, że istotnym czynnikiem w jej rozwoju są predyspozycje genetyczne.

Do najczęstszych objawów możemy zaliczyć:

  • niebolesne powiększenie wesłów chłonnych,
  • znaczna utrata masy ciała,
  • nocne poty,
  • spadek liczby czerwonych krwinek i płytek krwi,
  • obniżenie odporności.

Jednak rzadko zdarza się, aby pacjenci mieli wszystkie objawy, ponieważ duża liczba przypadków przebiega bezobjawowo.

Ostra białaczka limfoblastyczna ALL – charakterystyka i objawy

Ostra białaczka limfoblastyczna (acute lymphoblastic leukemia, ALL) to drugi obok ostrej białaczki szpikowej złośliwy nowotwór układu krwiotwórczego o bardzo gwałtownym przebiegu. Ten typ białaczki dotyczy głównie ludzi młodych (do 30. roku życia). Ostra białaczka limfoblastyczna jest najczęstszym nowotworem wśród dzieci (zwłaszcza w wieku 2-10 lat) i stanowi trzy czwarte zdiagnozowanych chorób nowotworowych krwi w tej grupie wiekowej.

W przeciwieństwie do białaczek przewlekłych, ostra białaczka limfoblastyczna charakteryzuje się bardzo gwałtownym i intensywnym przebiegiem. W jamach szpikowych kości, wskutek mutacji genetycznych, dochodzi do niekontrolowanego rozrostu limfoblastów, które tracą zdolność różnicowania się i dojrzewania, wskutek czego ich funkcje zostają upośledzone. Komórki te nie mogą osiągnąć dojrzałości i w szybkim czasie zakłócają pracę zdrowych krwinek oraz wypierają je. Jednocześnie spada liczba prawidłowo działających erytrocytów, leukocytów i trombocytów (niedokrwistość, małopłytkowość). Pomimo, iż liczba bezwzględna krwinek białych znacznie przewyższać może normy, ich funkcje są stracone, więc nie bronią już organizm przed infekcjami.

Większość pierwszych objawów może być początkowo niemal niezauważalna, bo typowa dla zwyczajnych, lekkich dolegliwości, a przez to ignorowana przez chorego. Jednak w wypadku ostrej białaczki limfoblastycznej (podobnie zresztą jest w przypadku ostrej białaczki szpikowej) symptomy nasilają się bardzo szybko i nie ustępują po standardowym dla infekcji leczeniu. Wówczas niezwłocznie należy poddać się badaniu morfologicznemu krwi, a w razie wykrycia odstępstw od normy kolejnym zaleconym przez lekarza badaniom.

Jest wiele podtypów ostrej białaczki limfoblastycznej, co wynika m.in. z rodzaju mutacji, która wywołuje chorobę. Różne typy ostrej białaczki limfoblastycznej mogą mieć nieco inny przebieg choroby np. większą tendencję do zajmowania węzłów chłonnych lub ośrodkowego układu nerwowego. Przebieg choroby uzależniony jest również od wieku pacjenta, chorób towarzyszących i specyfiki konkretnego organizmu. Jak w każdej chorobie nowotworowej, odpowiednio wczesne wykrycie choroby ma kluczowe znaczenie dla zaplanowania optymalnego leczenia.

Najczęstsze objawy:

  • Zaburzenia krzepnięcia krwi lub diateza krwi. Objawia się to łatwym siniaczeniem na ciele, nawet przy niewielkich uderzeniach czy otarciach, oraz powstawaniem małych czerwonawych plamek na skórze. Inne objawy to obecność krwi w moczu, a także trudne do zatrzymania krwawienia z dziąseł i nosa.
  • Ból mięśni i stawów (szczególnie w kończynach) oraz częste drętwienie kończyn.
  • Gorączka i nocne poty.
  • Niedokrwistość spowodowana niedoborem czerwonych krwinek. Obecność anemii może powodować uczucie stałego zmęczenia, zmniejszoną zdolność do wysiłku fizycznego, senność i ospałość oraz bladość skóry.
  • Częste infekcje, które mimo leczenia antybiotykami nawracają. Jest to spowodowane wpływem komórek nowotworowych na układ odpornościowy. Zdrowe leukocyty są wypierane przez patologiczne komórki nowotworowe, przez co organizm staje się coraz bardziej podatny na różne infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze.
  • Utrata apetytu i utrata wagi.
  • Powiększone węzły chłonne.
  • Bóle brzucha spowodowane powiększeniem śledziony i/lub wątroby.

BIBLIOGRAFIA:

  • Sułek K. (red.), Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 2000, ISBN 83-87944-70-X
  • Janicki K. Hematologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2431-5
  • Hołowiecki J. (red.), Hematologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3938-2
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0.
  • Chybicka A., Sawicz-Birkowska K. Onkologia i hematologia dziecięca, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3334-2
  • Stęplewska-Mazur K. Patologia układu krwiotwórczego, Śląska Akademia Medyczna, Katowice 2000, ISBN 83-87114-23-5
  • Urasiński I. Hematologia kliniczna, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 1996, ISBN 83-86342-21-8
  • Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3.
  • Sułek K., Wąsak-Szulkowska E. Hematologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3418-9
Ta strona zostaa zaktualizowana. Prosimy odwie j.